Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen 31. Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi'nde (COP31) katılımcı heyetler ortak bir sonuç bildirgesi üzerinde uzlaşmaya varamadı.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Genel Kurul'da yaptığı konuşmada zirve sonunda herhangi bir karar alınamadığını duyurdu. Son taslak metne karşı çıkan taraflar olduğunu ifade eden Kurum, bu nedenle kararların onaylanmadığını belirtti.
Murat Kurum, Genel Kurul öncesinde basına yaptığı açıklamada, hazırlanan örtü kararının kabul edilmesi çağrısında bulunarak çözümsüzlük uyarısı yapmıştı. Kurum, "(Kararın) Çıkmaması halinde, COP sürecini çözümsüzlüğe sokacakların kendilerini bu manada değerlendirmeleri gerektiğini düşünüyorum. Niye çıkarmıyoruz? Niye ilerletmiyoruz?" ifadelerini kullanmıştı.
20 Kasım Cuma günü tamamlanması planlanan COP31'de uzlaşma sağlanamaması nedeniyle görüşmeler 14. güne sarktı. Son taslak metne dair nihai kararın bugün açıklanması öngörülüyordu.
Ancak metin, petrol ve doğal gaz gibi fosil enerji kaynaklarından çıkışa dair yetersiz taahhütler barındırması sebebiyle çok sayıda ülkenin tepkisini çekti. Müzakere kaynaklarına göre, özellikle Suudi Arabistan gibi petrol üreticisi ülkeler bu süreci bloke etti.
Metinde, iklim krizinin tırmanmasındaki en büyük etken olan fosil enerji kaynaklarından kademeli olarak vazgeçilmesini öngören ve 2023 yılında Dubai'de varılan karara genel bir atıf yer alıyor. Buna rağmen metinde petrol, kömür ve doğal gazın açıkça zikredilmemesi, Avrupa ülkeleri ile pek çok iklim koruma kuruluşunun beklentilerini boşa çıkardı.
Avrupa Birliği (AB) sözcüsü, "İklim değişikliğinin temel nedenlerinden biri olan fosil yakıtlara değinilmeyen bir sonuç belgesini veya Antalya Mutabakatı'nı desteklemeyeceğiz" açıklamasında bulundu. Sözcü, "Geri adım anlamına gelen hiçbir müzakere sonucunu kabul etmeyeceğiz ve fosil yakıtları çevreci göstererek meşrulaştırmaya çalışan hiçbir COP sonucuna onay vermeyeceğiz" diyerek, sunulan taslak metinlerin acil durumun gerektirdiği seviyeden uzak olduğunu ve bu yüzden AB tarafından kabul edilemeyeceğini savundu.
Son taslak metne Almanya ve Fransa'dan da itirazlar yükseldi. Almanya Çevre Bakanı Carsten Schneider, taslak metne destek vermediklerini açıklayarak, fosil enerji kaynaklarından uzaklaşılmasına yönelik net bir taahhüdün bulunmaması nedeniyle mevcut metnin Almanya açısından onaylanabilir olmadığını söyledi. Schneider, Antalya'dan ayrılmadan yaptığı değerlendirmede, 200'den fazla ülkenin müzakereler sonucunda bir uzlaşıya varıp varamayacağı konusunda şüpheleri bulunduğunu dile getirdi.
Fransa Çevre Bakanı Monique Barbut ise "Başkanlığın bu Pazar sabahı sunduğu metin, bir öncekinden daha da zayıf" dedi. Geri adım atılmasının kabul edilemez olduğunu vurgulayan Barbut, kömür, petrol ve doğal gazdan çıkışa dair herhangi bir ifadenin metinde yer almamasını eleştirdi. Barbut, AB ve müttefiklerinin gece boyunca bir uzlaşı metni hazırlamak için çalıştığını ancak bu önerinin reddedildiğini aktardı.
Panama, Marshall Adaları, İngiltere ve Norveç de taslak karar metnine karşı çıkan diğer ülkeler arasında yer aldı.
Uluslararası toplum, 2023'teki Dubai iklim zirvesinde kömür, petrol ve doğal gazdan vazgeçilmesi konusunda anlaşmış ancak bu karar somut hedefler içermemişti. O tarihten bu yana BM iklim müzakerelerinde bu alanda bir ilerleme kaydedilemedi.
İklim konferanslarının uzaması olağan karşılanırken, taraflar arasındaki derin görüş ayrılıklarının giderilememesi sıra dışı bir durum olarak nitelendiriliyor. Cumartesi günü çok sayıda bakanın ve bazı ülke heyetlerinin konferanstan ayrıldığı gözlemlendi. Konferanslarda karar alınabilmesi için yaklaşık 200 ülkenin en az üçte ikisinin katılımını gerektiren bir yeter sayı kuralı bulunuyor.
Taslak metin, ülkelerin 2015 Paris Anlaşması'nda benimsedikleri, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefini tutturamayacaklarını açıkça kabul ediyor. Bununla birlikte, bu eşiğin aşılmasının hem süresinin hem de boyutunun sınırlandırılmasının amaçlandığı belirtiliyor.
Belgede Türkiye'nin önerdiği elektrifikasyon hedefi öne çıkıyor. Bu kapsamda, elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 23'ten yüzde 35'e çıkarılması hedefleniyor.
Bu dönüşüm ile dünya genelinde otomobillerin, ısıtma sistemlerinin ve sanayi tesislerinin benzin veya doğal gaz yerine elektrikle çalışması amaçlanıyor.
Söz konusu dönüşümün verimlilik artışı sağlayacağı ve elektriğin güneş, hidroelektrik ya da rüzgâr gibi yenilenebilir kaynaklardan üretilmesi halinde iklim korumasına destek olacağı ifade ediliyor. Ancak taslak metinde sadece "diğerlerinin yanı sıra temiz enerji kullanımını artırmaya yönelik çabalardan" bahsediliyor ve uzmanlara göre bu ifade nükleer enerjiyi de kapsıyor.
Diğer taraftan metin, iklim finansmanı konusunda birçok ülke açısından kritik önem taşıyan muğlak ifadeler barındırıyor. Taslakta, sanayileşmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere iklim krizine uyum sağlamaları için yaptığı ödemelerin 2035'e kadar üç katına çıkarılmasını öngören ve 2025'te Brezilya'da alınan karar yeniden teyit ediliyor.
Özellikle Afrika ülkelerinin talep ettiği ara hedefler veya ulaşılması gereken nihai toplam miktar ise metinde yer almıyor. Bunun yerine, bir sonraki konferansa kadar Etiyopya'da bir "uygulama yolu" üzerinde müzakerelerin sürdürülmesi ve bir yol haritasının hazırlanması kararlaştırılıyor.
DHA, dpa, epd, Reuters/JD, SÖ

