Kültür ve Turizm Bakanlığı, yasa dışı yollarla ülke dışına kaçırılan 13.574 tarihi eserin 2002 ile 2026 yılları arasında Türkiye'ye iadesini sağladı. Sadece 2026 yılı içerisinde ise 126 kültür varlığı ülkeye kazandırıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, vatandaşlara kaçakçılığa karşı sessiz kalmama çağrısında bulundu.
Tarihi eser kaçakçılığıyla mücadele, ülkenin arkeolojik ve tarihi mirasının korunması açısından büyük önem taşıyor. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Anadolu'nun binlerce yıllık kültürel mirasını gelecek nesillere aktarmanın ortak bir sorumluluk olduğunu belirtti.
Kaçak kazıların sadece tarihi eserlerin zarar görmesine değil, aynı zamanda bulundukları arkeolojik bağlamın da yok olmasına yol açtığını ifade eden Ersoy, güvenlik birimleri, gümrük birimleri ve adli mercilerle koordinasyon içinde çalıştıklarını kaydetti. Bakan, diplomatik temaslar, bilimsel çalışmalar ve uluslararası ortaklıklar aracılığıyla yurt dışına kaçırılan eserlerin Türkiye'ye getirilmesi için faaliyetlerin devam ettiğini bildirdi.
Bakanlık kayıtlarına göre, 2002 ile 2026 yılları arasında yurt dışından Türkiye'ye getirilen toplam eser sayısı 13.574 oldu. Yalnızca 2026 yılında 126 eser ülkeye iade edildi.
Bakanlık, yasadışı yollarla yurt dışına çıkarılan varlıkların tespiti ve geri getirilmesi amacıyla uluslararası hukuki süreçleri, bilimsel araştırmaları ve diplomatik kanalları aktif olarak kullanıyor.
Son dönemdeki dikkat çeken iadelerden biri, Amerika Birleşik Devletleri'nden Türkiye'ye getirilen 100 tarihi eser oldu. Bu kapsamda Tokat Horoztepe menşeli 40 Erken Tunç Çağı eseri, Burdur Düver menşeli 44 Arkaik Dönem eseri ve Aphrodisias Antik Kenti'nden yasa dışı biçimde kaçırılan bir portre ülkeye kazandırıldı.
İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde gerçekleştirilen programla kamuoyuna duyurulan eserlerin iade sürecinde arşiv kayıtları, bilimsel incelemeler ve uluslararası adli yardımlaşma etkili oldu.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, kaçakçılıkla mücadele çalışmalarında dijital teknolojilerden de faydalanıyor. Bakanlık tarafından geliştirilen yazılım programı sayesinde küresel çaptaki müzayede evlerinin ve galerilerin internet sitelerinde satışa çıkarılan, Türkiye'den kaçırılmış olabileceği şüphelenilen eserler denetleniyor.
Bu yazılım aracılığıyla tespit edilen şüpheli ilanlar arşivlenerek uzmanların incelemesine sunuluyor. Elde edilen veriler, eserlerin menşelerinin ve yurt dışına çıkarılma süreçlerinin aydınlatılmasına, iade taleplerinin ise bilimsel ve hukuki belgelerle desteklenmesine katkı sunuyor.
Bakanlık, dijital takiplerin yanı sıra arkeolojik kazı raporları, arşiv belgeleri ve bilimsel analizleri de iade süreçlerinde işleme koyuyor. Boubon kökenli bronz eserlerin Türkiye'ye iadesi için yürütülen çalışmalar, bu alandaki bilimsel ve hukuki iş birliğine örnek teşkil ediyor.
Türkiye, bu konudaki mücadelesini UNESCO'nun 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Önlenmesi ve Yasaklanması İçin Alınacak Tedbirlerle İlgili Sözleşmesi hükümleri doğrultusunda sürdürüyor.
Yürütülen faaliyetler; eserlerin yerinde muhafaza edilmesi, yasa dışı ticaretin engellenmesi, yurt dışındaki varlıkların takibi ve iadesinin yanı sıra toplumda kültürel miras bilincinin artırılmasını da kapsıyor.
Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi ile gerçekleştirilen ortak çalışmalar çerçevesinde ise Güneydoğu Avrupa'da kaçakçılığa karşı hukuki altyapının, operasyonel kapasitenin ve ülkeler arası bilgi akışının güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Bakan Ersoy, 14 Kasım vesilesiyle yayımladığı mesajında tarihi varlıkların korunmasında toplumsal farkındalığın kritik rol oynadığını vurguladı.
Ersoy mesajında şu ifadelere yer verdi:
Bu toprakların binlerce yıllık bir hikayesi var. Her kültür varlığı, bu hikayenin eşsiz bir parçası. Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ait olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor ve bilimsel bilgilerin geri dönülmez biçimde kaybolmasına neden oluyor. Bu mirası korumak ve gelecek nesillere eksiksiz aktarmak için kararlılıkla çalışıyoruz.
Güvenlik güçlerimiz, gümrük teşkilatımız ve adli makamlarımızla iş birliği içinde kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele ediyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birlikleriyle eserlerimizin ait oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz.
Bu mücadelenin en büyük güvencelerinden biri de vatandaşlarımızın duyarlılığıdır. Çünkü kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur. 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü vesilesiyle tüm vatandaşlarımızı bu sorumluluğa ortak olmaya, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasımıza sahip çıkmaya davet ediyorum.