Antalya'da iklim müzakerelerine liderlik etmeye hazırlanan Türkiye, kendi performansında bir basamak gerileyerek 2027 İklim Değişikliği Performans Endeksi'nde (CCPI) 53'üncü sırada yer aldı ve genel kategorisi yine "çok düşük" olarak belirlendi.
COP31 başkanlığı çerçevesinde elektrifikasyonu ön plana çıkaran Türkiye, 2035 yılına kadar elektrik payını nihai enerji tüketiminde yüzde 35'e ulaştırmayı hedefliyor. Buna karşın rapor, yenilenebilir enerji yatırımları artarken fosil yakıtlardan elektrik üretiminin de yükseldiğini ve kömür, petrol ile gazdan çıkış için net bir takvim sunulmadığını ortaya koyuyor.
Germanwatch ve NewClimate Enstitüsü tarafından hazırlanan endekste Türkiye; sera gazı emisyonları ile enerji kullanımında "düşük", iklim politikalarında "çok düşük", yenilenebilir enerjide ise "orta" seviyede değerlendirildi. İklim politikaları alt kategorisinde ise ülke 59'uncu sırada yer aldı.
Rapora göre mevcut ulusal iklim taahhütleri, ülkeyi 2053 net sıfır hedefine taşıyacak bir çizgide bulunmuyor ve 2035'e kadar emisyonların mevcut seviyenin üzerine çıkmasına imkan tanıyan bir yapı sergiliyor.
Süreç hakkında değerlendirme yapan uzmanlar, bağlayıcı bir karbonsuzlaşma yol haritasının eksikliğine dikkat çekerek mutlak emisyon azaltım hedefleri, sektörel karbon bütçeleri, uygulama takvimi ve hesap verebilirlik mekanizmaları talep ediyor.
İstanbul Politikalar Merkezi İklim Değişikliği Çalışmaları Koordinatörü Dr. Ümit Şahin, gerçek bir mutlak azaltım hedefi, kömürden çıkış tarihi ve güvenilir bir uygulama planı olmaksızın politika performansının zayıf kalacağını ifade ediyor.
Şahin, yenilenebilir enerji hedefleri ile kurulum hızının ülkenin puanına katkı sağladığını belirtmekle birlikte bunun tek başına yeterli olmadığını vurgulayarak gerçek bir enerji dönüşümü ve fosil yakıtlardan uzaklaşma planının şart olduğunu dile getiriyor.
Türkiye'nin güneş enerjisi kurulu gücü 2022'den Eylül 2026'ya kadar yaklaşık üç kat artarak 9,5 gigavattan 28 gigavata yükseldi. Ancak buna paralel olarak fosil yakıtlardan elektrik üretimi de 2022-2025 döneminde 186 teravatsaatten 201 teravatsaate çıktı.
Uzman analizlerine göre yenilenebilir enerji, fosil üretimin yerini almaktan ziyade artan talebi karşılayan ikili bir büyüme stratejisinin parçası oluyor; kömür, petrol ve gaza yönelik teşvikler ile fiyat garantilerinin devam etmesi bu durumu güçlendiriyor.
Raporda, Afşin-Elbistan A Termik Santrali'ne iki yeni ünite eklenmesine yönelik ÇED olumlu kararının 2026 yılında mahkeme tarafından iptal edildiği hatırlatılırken, aynı yıl Cenal santraline 1.050 megavatlık ek kapasite için çevresel izin sürecinin başlatılması eleştiriliyor.
Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz, COP31 başkanlığının küresel bir liderlik sorumluluğu yüklediğini belirterek liderliğin önce kendi evinde somut adımlar atmayı gerektirdiğini, yeni kömür santralleri planlanırken iklim lideri olunamayacağını ifade ediyor.
Katısöz, zirvede kömürden çıkış ve emisyon azaltımı başta olmak üzere iklim ve enerji politikalarının güçlendirilmesi yönünde taahhütler beklediklerini aktarıyor.
Türkiye'nin COP31 için geliştirdiği elektrifikasyon girişimi raporda olumlu karşılanırken, küresel hedefin henüz ulusal hedeflerle somutlaştırılmadığı ve elektrifikasyonun fosil yakıtlardan uzaklaşmayı açıkça hedeflemesi gerektiği vurgulanıyor.
Temmuz 2025'te kabul edilen İklim Kanunu ve ulusal Emisyon Ticaret Sistemi olumlu adımlar arasında gösterilse de, kanunun fosil yakıtları doğrudan hedef almaması ve bağlayıcı sektörel hedefler barındırmaması eleştiri konusu yapılıyor.
Raporda, emisyon tavanının önceden sabitlenmesi yerine yoğunluk esasına dayanmasının mekanizmanın etkisini kısıtlayacağı değerlendirmesine yer veriliyor.
Uzmanlar ayrıca yenilenebilir projelerine yönelik acele kamulaştırma uygulamalarının yerel direnişe ve hak ihlali bildirimlerine yol açtığını belirterek dönüşümün etkilenen toplulukların katılımıyla yürütülmesini talep ediyor.
Ekosfer Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Özgür Gürbüz, yenilenebilir enerji hedefleri ile mevzuat değişikliklerinin uygulamada fosil yakıtlar ve nükleer enerji gibi engellerle karşılaştığını ifade ederek iklim politikasının parçalı bir süreç olmadığını ve tüm çarkların birlikte hareket etmesi gerektiğini söylüyor.
COP31'in üçüncü gününün ana temalarından biri olan sıfır atık konusu da raporda sorgulanarak belediye atıklarının yakılmasının yenilenebilir enerji kapsamında değerlendirilmesine dikkat çekiliyor; kıyılardaki plastik kirliliği ile hava ve toprak kirliliğine dair kaygılar dile getiriliyor ve geri dönüşüm oranlarındaki şeffaflık eksikliği eleştiriliyor.
Ayrıca raporda, yeni nükleer santral inşası ve fosil gazdan elektrik üretimi gibi faaliyetlerin Yeşil Taksonomi Yönetmeliği'ne dahil edildiği bilgisi yer alıyor.
2005 yılından bu yana her yıl yayımlanan ve yeni sonuçları BM iklim konferanslarında duyurulan bağımsız bir izleme çalışması olan CCPI'da, geçen yıl Brezilya'daki COP30 sırasında açıklanan listede Türkiye 52'nci sırada yer alıyordu. Bu yıl 53'üncülüğe gerilemesine rağmen ülkenin dört ana kategorideki performans sınıfları değişiklik göstermedi.
Endeksi hazırlayan Germanwatch Almanya merkezli bağımsız bir çevre, kalkınma ve insan hakları kuruluşu iken, NewClimate Enstitüsü iklim politikaları ve küresel sürdürülebilirlik alanında faaliyet gösteren kar amacı gütmeyen bir araştırma kuruluşudur.
Bu yıl 64 ülke ile Avrupa Birliği'nin değerlendirildiği çalışma, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 90'ından fazlasını kapsıyor. Puanlamanın yüzde 40'ını emisyonlar oluştururken, kalan kısım eşit ağırlıklarla yenilenebilir enerji, enerji kullanımı ve iklim politikalarından meydana geliyor ve değerlendirmelere yaklaşık 500 uzman katkı sunuyor.
Endeks, ülkelerin mevcut durumlarını, eğilimlerini ve hedeflerinin Paris Anlaşması ile uyumunu ortak ölçütlerle karşılaştırarak iklim politikalarının takibine olanak tanıyor.
Gerekli performansı yakalayabilen bir ülke olmadığı için listenin ilk üç sırası yine boş bırakılırken, Danimarka dördüncü sırayla üst üste altıncı kez en iyi performansı sergileyen ülke oldu ve onu Litvanya, Lüksemburg, Birleşik Krallık, Fas ve Şili takip etti.
Yedinci sırada bulunan Birleşik Krallık "yüksek" performans kategorisindeki tek G20 ülkesi olurken, AB 19., Fransa 20., Almanya 25. sırada yer aldı; dünyanın en büyük emisyon kaynağı konumundaki Çin ise 56'ncı sırada kendine yer buldu.
COP31 müzakerelerine başkanlık eden Avustralya Türkiye'nin hemen arkasında 54. sırada ve aynı "çok düşük" kategorisinde bulunurken, listenin sonunda Suudi Arabistan 65., Rusya 66., ABD 67. ve İran 68. sırada yer aldı.
Uzmanlar Türkiye'den yeni kömür madenleri ile santrallerine izin vermemesini, fosil yakıt teşvikleri ve arama faaliyetlerinin sonlandırılmasını kapsayan bir çıkış takvimi oluşturmasını ve kömür bölgeleri ile etkilenen toplulukların dahil olacağı adil bir geçiş planı hayata geçirmesini talep ediyor.