"Fosil yakıtlar, kömür madenleri, diğer metan konuları ülkenize zarar veriyor. Vatandaşınıza, tarımınıza, turizminize, sanayinize zarar veriyor."
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 10 Kasım'daki basın toplantısında ülkelerin enerji dönüşümünü değerlendirirken bu ifadeleri kullandı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da Liderler Zirvesi'nin açılışında, "Enerjiden sanayiye, ulaştırmadan tarıma kadar tüm sektörlerimizi karbonsuzlaştırma rotasında yeniden yapılandırıyor, ekonomimizin bütün sektörlerinde yeşil dönüşümü esas alıyoruz" dedi. Kalkınma ve enerji güvenliği planlarında çevresel faktörleri gözettiklerini, 2053 net sıfır hedefi doğrultusunda ilerlediklerini söyledi.
Antalya'daki 11-12 Kasım COP31 Liderler Zirvesi'nin açılışında Erdoğan'ın yanı sıra BM Genel Sekreteri António Guterres de konuştu. Bakanlık, zirveye 95 ülkeden 102 liderin katılacağını duyurmuştu.
Türkiye'nin "Uygulama COP'u" olarak tanımladığı konferansta BM somut adımlar, STK'lar fosilden çıkış takvimi ve kararlara katılım istiyor.
Ancak hükümet kömür desteğini, petrol ve doğal gaz yatırımlarını sürdürüyor. Türkiye'nin zirvedeki mesajlarıyla enerji politikaları ne kadar örtüşüyor?
Brezilya'nın fosilden uzaklaşma yol haritasının sunulduğu toplantıda BM Genel Sekreteri António Guterres, mevcut ve gelecekteki COP başkanlıklarını çalışmayı ilerletmeye çağırdı.
Guterres, ülkelerin takvim, sorumluluk ve finansman ihtiyaçlarını içeren ulusal yol haritaları hazırlamasını, bunları bütçelere ve altyapı kararlarına yansıtmasını istedi. Kamu kaynaklarının fosil bağımlılığını kalıcılaştıran yatırımları desteklememesi gerektiğini vurguladı.
Ülkelerden 2028'deki küresel durum değerlendirmesine kadar fosil yakıt kullanımını veya üretimini azaltmak için ne yaptıklarını ve ilerlemeyi nasıl ölçeceklerini göstermelerini beklediğini söyledi.
3 Kasım'da açıklanıp COP31'de sunulan yol haritası, ortak COP kararı veya yeni bağlayıcı yükümlülük değil, Brezilya başkanlığının gönüllü katkısı.
Kurum, elektrifikasyon ve yenilenebilir enerji yatırımlarıyla fosilden çıkılacağını savunuyor:
"Şimdi bunları yaptıktan sonra zaten fosil yakıttan çıkmış olacaksınız. Bunun adına ne derseniz deyin."
Başkanlığın hedefi, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmak.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ise önümüzdeki 10 yılda elektrik kullanım oranını yüzde 50 artırmayı hedeflediklerini açıkladı. Ancak bütün sektörleri karbonsuzlaştırma mesajına rağmen fosil yakıtlardan çıkış için bir takvim vermedi.
Enerji Bakanlığının verilerine göre Türkiye'de 2025'te üretilen elektriğin yarısından fazlası kömür ve doğal gazdan karşılandı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, güneş ve rüzgar kapasitesini 2040'a kadar 175 gigavata, yenilenebilirin kurulu güçteki payını yüzde 77'ye çıkarma hedefini yineliyor. Yüzde 77 hedefi, üretilen elektriği değil, santrallerin kurulu gücünü kapsıyor.
Milli Enerji 2040 vizyonunda petrol talebinin elektrikleşmeyle azaltılması hedeflenirken petrol ve doğal gaz yatırımları sürüyor. Bayraktar, petrol ihtiyacını yurt içi ve yurt dışındaki üretimle karşılamayı amaçladıklarını söylüyor. Yerli kömüre desteğin süreceğini de 2029'a uzanan alım garantisini vurgulayarak açıklamıştı.
Greenpeace Türkiye, TEMA Vakfı, WWF-Türkiye ve SEFiA dahil 17 kuruluşun oluşturduğu İklim Ağı, kömürden çıkış takvimi bulunmamasına itiraz ediyor. Yeni kömür projelerinin durdurulmasını, kömüre kamu desteklerinin sonlandırılmasını ve çalışanlarla yöre halkını koruyacak adil geçiş politikalarının hazırlanmasını istiyor.
Ağ, maliyetlerin düşük gelirli hanelere yüklenmemesini, yerel yönetimlerin, kooperatiflerin ve toplulukların enerji üretimine ve kararlara katılmasını da talep ediyor.
Fosil Yakıtların Ötesi Ağı'nın (Beyond Fossil Fuels) Uluslararası Kampanya Sorumlusu Anna McGurk, yol haritasının sunulmasının ardından Türkiye ve müzakerelere öncülük eden Avustralya'nın somut bir ilerleme yolu ortaya koymadığını söyledi.
McGurk,Türkiye'den yeni kömür santrali yapılmayacağına ilişkin taahhüt ve fosilden çıkış planı istiyor. Bunlar olmadan artan elektrik talebinin yeni fosil yatırımlarını beraberinde getirebileceği uyarısında bulunuyor.
Uluslararası İklim Eylem Ağı, yol haritası sürecinin Antalya'da sürdürülmesini ve zirvenin siyasi sonuçlarına dahil edilmesini talep ediyor. Elektrikleşmenin yüzde 100 yenilenebilir kaynaklara dayanmasını, fosilin yerini almasını ve elektriğe erişimi olmayan toplulukları öncelemesini istiyor. Gelişmekte olan ülkelere finansman ve teknoloji desteği çağrısı yapıyor.
Kurum, Eylem Gündemi hedefleri gerçekleşirse dünya emisyonlarının 2035'e kadar yaklaşık yüzde 30 azaltılabileceğini öngördüklerini söylüyor. Bu, Türkiye'nin ulusal hedefi değil, küresel gündemin beklenen etkisi. Türkiye'nin emisyonları ise TÜİK'e göre 2024'te yüzde 5,3 artarak 584,5 milyon ton karbondioksit eşdeğerine ulaştı.
Kurum, deprem konutlarında enerji yoğunluğunun yüzde 40 azaldığını da söylüyor. Ancak Bakanlığın basın notunda karşılaştırılan binalar ve dönem açıklanmıyor.
Hükümet, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile hazırlanan "İklim Uygulama Köprüsü" aracılığıyla finansmanı ihtiyaç sahibi ülkelerle buluşturmayı amaçlıyor.
Erdoğan, en az gelişmiş ülkelerle gelişmekte olan küçük ada devletlerinin finansmana, teknolojiye ve kapasite geliştirme imkanlarına erişiminin kolaylaştırılmasını istedi.
COP29'da, gelişmekte olan ülkelere sağlanan iklim finansmanı için iki hedef belirlendi. Gelişmiş ülkelerin öncülüğünde 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanması kararlaştırıldı. Kamu ve özel kaynaklardan sağlanan toplam finansmanın ise aynı tarihe kadar yıllık en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması çağrısı yapıldı.
Halkların İklim Zirvesi'nin açıklamasına göre Afrika ülkelerinin, iklim etkilerine karşı önlemlere ayrılan finansmanın üç katına çıkarılmasını ayrı gündem başlığında görüşme talebi uzlaşma sağlanamadığı için kabul edilmedi.
Antalya'da 14-18 Kasım'da düzenlenecek alternatif zirve, kaynakların yeni borç yaratmadan hibe olarak aktarılmasını istiyor. Finansmanın şirket karlarına değil, kamusal hizmetlere, ekosistemlerin korunmasına, iklim etkilerine karşı önlemlere ve adil geçişe yöneltilmesini talep ediyor. Kaynak yönetiminde kadınların, çiftçilerin, işçilerin ve yerel toplulukların söz sahibi olmasını savunuyor.