20 Kasım Cuma günü sona ermesi gereken Birleşmiş Milletler (BM) iklim konferansı COP31'de müzakerelerin düğümlenmesinin ardından uzatmalarda da gecikmeler yaşandı.
Türkiye ve Avustralya'nın eş başkanlığını yürüttüğü görüşmelerde, ülkeler arasındaki görüş ayrılığını gidermesi umulan yeni bir anlaşma taslağı pazar sabaha karşı yayımlandı.
Taslakta, "fosil yakıtlardan uzaklaşılması" ifadesine yine açık bir şekilde yer verilmiyor. Bu, daha önce bazı ülkelerin müzakerelere devam edebilmek için önkoşulu olarak açıklanmıştı. Ancak metin, ülkelerin üç yıl önce bu yönde verdikleri taahhüdü tanıyor.
Ülkelerin bu yeni taslağı kabul edip etmeyeceği pazar sabahı yapılan genel kurulda tartışılacak.
COP31 Başkanı Murat Kurum, pazar günü konferansa girerken BBC'ye yaptığı açıklamada bir atılım konusunda "umutlu" olduğunu söyledi.
"Çok yakında mutlu olacağız" dedi.
Ancak BBC'nin edindiği bilgilere göre, bu görüş Avrupa Birliği (AB) tarafından paylaşılmıyor ve AB yeni metni geriye doğru bir adım olarak değerlendiriyor.
AB ve Pasifik ülkeleri, taslak metinden fosil yakıtların çıkarılmasına karşı çıkıyordu. AB henüz bu son taslağa tepki vermedi.
Taslak kırılgan ülkelerin iklim krizine uyum sağlamasını kolaylaştıracak finansman konusunda somut bir hedeften bahsetmiyor. Bu Afrika Grubu'nun daha önce tepki verdiği bir konuydu.
Yeni taslak ayrıca, dünyanın sıcaklık artışını 1,5°C'nin altında tutma hedefine ulaşamama yolunda olduğunu ilk kez kabul ediyor.
Müzakereler COP tarihindeki en uzun süren konferanslardan biri olabilir.
Eğer ülkeler bir anlaşmaya varamazsa, müzakereler gelecek yıla kadar askıya alınabilir. Bu durum, ülkelerin 1995'te COP iklim konferanslarının düzenlenmeye başlamasından bu yana sadece bir kez yaşandı.
Yeni metnin yayımlanmasından sadece birkaç saat önce, AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, bloğun "iklim eylemi açısından ihtiyaç duyulanı elde edememesi durumunda... anlaşma olmayacağını" söyledi.
İngiltere'nin baş müzakerecisi ve Enerji Bakanı Miatta Fahnbulleh ise ekibinin hâlâ bir anlaşmaya varmak için çalıştığını söyledi.
COP31 başkanlığı ilk anlaşma taslağını bu hafta başında yayımladı. Taslakta fosil yakıtlardan aşamalı olarak daha hızlı bir şekilde çıkılması öngörüsü yer alıyordu.
Daha sonra yayımlanan ikinci ve sadeleştirilmiş versiyonda kömür, petrol ve doğalgazdan hiç bahsedilmemesi tepkilere yol açtı. Bazı ülkeler müzakereleri terk etme tehdidinde bulundu.
Fosil yakıtların geleceği konusunda derin görüş ayrılıkları yaşayan Avrupa Birliği ile Suudi Arabistan, üzerinde uzlaşılabilecek bir metin ortaya çıkarabilmek için cumartesi günü son bir kez biraraya getirilerek bir uzlaşma yolu arandı.
Murat Kurum, pazar sabahı erken saatlerde delegelere yaptığı açıklamada, endişelerin giderildiğine inandığını söyledi.
Kurum, "Bu kararı dikkatlice incelemenizi rica ediyoruz. Kalan konularda anlaşmaya her zamankinden daha yakınız" dedi.
Müzakereler neden tıkandı?
Suudi Arabistan'ın öncülüğünde fosil yakıt ifadesinin çıkarılması yönünde baskının ardından, Panama, Solomon Adaları, Fildişi Sahili ve Avrupa Birliği'nden bakanlar, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik bir taahhüdün nihai anlaşmaya yeniden dahil edilmesi için mücadele ediyordu.
Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, "Fosil yakıtlardan hiç söz etmeyen bir COP ya da sonuç kararı kabul edilemez ve biz buna kesinlikle razı olmayacağız" dedi.
Deniz seviyesine yakın bir ada ülkesi olan Tuvalu'nun İklim Bakanı Maina Talia ise gazetecilere, bunun ülkesi için "kırmızı çizgi" olduğunu söyleyerek, fosil yakıtların iklim krizinin temel sebebi olduğunu vurguladı.
Fransa Ekolojik Dönüşüm Bakanı Monique Barbut, metinde karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) teknolojisine yapılan çeşitli atıfları, diğer ülkelerin petrol ve doğalgaz yakmaya devam etmesi için bir izin olarak yorumladı. Bu teknolojiler atmosfere salınan karbondioksiti yakalayıp yer altında depolayabilse de, pahalı ve geniş ölçekte uygulanmaları zor.
Barbut, "Dünyanın 1,5 derece ısındığını söyleyip hiçbir şey olmamış gibi yapmaya devam edemeyiz" dedi.
Son metinde CCUS'a ilişkin ifadeler azaltıldı; bu da AB'nin endişelerini gidermeye yetecek bir adım olabilir.
Resmi adıyla Antalya Mutabakatı olarak bilinen anlaşma, Paris iklim anlaşması kapsamında belirlenen küresel sıcaklık artışını 1,5°C'nin altında tutma hedefine ulaşılamadığını kabul eden ilk iklim anlaşması olabilir.
Bilim insanları, bu noktadan sonra, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı sıcakların milyonlarca insanı daha etkileyeceği konusunda uyarıyor.
Ancak müzakereleri yürüten Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, fosil yakıtlarla ilgili maddelerin eklenmesi gerekliliğine karşı çıktı.
Zirvenin uygulama odaklı olduğunu ve temiz enerji kaynaklarına geçişe yoğunlaşılması gerektiğini savundu.
'Buraya dilenmeye gelmedik'
Gelişmekte olan ülkelerin gündeme getirdiği diğer önemli konulardan biri olan finansman sorunu, son anlaşma taslağında da çözüme kavuşturulmamış gibi görünüyor.
Metnin önceki versiyonlarında, uyum için ayrılan kaynağın 2035 yılına kadar 120 milyar dolara çıkarılması yönünde bir bölüm yer alıyordu ama bu daha sonra kaldırıldı.
Gana Çevre Bakanı ve Afrika Müzakereciler Grubu Başkanı Zanetor Agyeman Rawlings, "Buraya dilenmeye gelmedik, gelişmiş ülkelerin insan kaynaklı faaliyetlerinin yükünü çeken halkımız için haklı olarak bize ait olanı talep etmeye geldik" dedi.
Görüşmeleri gözlemci olarak takip eden iklim aktivistleri ve çevre grupları, müzakereleri sert bir dille eleştirdi.
Powershift Africa'dan Mohamed Adow, "Hiç şüphe duymadan söyleyebilirim ki, bu şimdiye kadarki en kötü COP oldu" dedi.

