Antalya'daki COP31 zirvesinde fosil yakıtlara dair ifadelerin taslak metinden çıkarılması devletler arasında krize yol açtı.
Cuma günü tamamlanması öngörülen müzakereler cumartesi gününe uzarken, COP31 Başkanı Murat Kurum'un konuşması da bir eylem nedeniyle bölündü.
Yaklaşık 200 ülke, iki haftalık müzakere maratonunun ardından enerji, bilim ve finansman konularında mutabakata varamadı.
Toplantılar gece boyunca sürdü. Dönüş uçuşlarının yaklaşması delegeler üzerindeki zaman baskısını artırırken, müzakerelere liderlik eden Avustralya üçüncü bir anlaşma taslağı hazırlamaya çalıştı.
Protesto eylemi, 20 Kasım Cuma günü gerçekleştirilen kapanış genel kurulunun başında gerçekleşti.
Üzerinde İngilizce "Geleceği öldürüyorsunuz" yazan tişört giyen bir eylemci, sandalyeye çıkarak aynı sloganları haykırdı. Boynunda kırmızı ip bulunan bu kişi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum'un konuşmasını kesti.
Eylemci BM güvenliği tarafından salondan çıkarılırken, bazı katılımcıların alkışlarla destek verdiği görüldü.
Salondan sükuneti korumasını talep eden Murat Kurum, sonrasında hazırladığı metni okumaya devam etti.
Bazı teknik maddelerin kabul edildiği genel kurulda sürecin durumunu değerlendiren Kurum, "Bitiş çizgisine yakınız ama henüz orada değiliz," ifadelerini kullandı.
Hafta başındaki ilk taslak metin, fosil yakıtlardan daha hızlı vazgeçilmesi yönünde çağrılar barındırıyordu. Suudi Arabistan gibi üretici devletler ise BM iklim zirvelerinde bu tip taleplere keskin bir şekilde karşı çıkıyor.
Perşembe günü yayımlanan ikinci taslakta fosil yakıtlara atıfta bulunan tüm ifadelerin çıkarılması, taraflar arasındaki anlaşmazlığı daha da büyüttü. Aktivistler ve bazı ülke delegasyonları bu değişikliğe tepki gösterdi.
Avrupa Birliği, yeni taslak metnin iklim konferansını bir "fosil yakıt zirvesine" çevirme tehlikesi barındırdığını ifade etti.
Fransa, Panama ve Solomon Adaları'nın da içinde bulunduğu yaklaşık 12 Avrupa ülkesi ile gelişmekte olan devlet, cuma günü ortak bir mektup yayımladı. Bu ülkeler, anlaşma metninde fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik net bir geçiş taahhüdü yer almasında ısrarcı oldu.
Mektuba imza atan Panama, görüşmeleri terk edebileceği uyarısında bulundu. Ülkenin Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, ilerlemenin bir "petrol mafyası" tarafından engellendiğini öne sürdü.
Fosil yakıtlardan, bilhassa kömür, petrol ve doğal gazdan nasıl vazgeçileceği meselesi geçmiş zirvelerde de ihtilaf konusu olmuştu. Uzmanlar, bu yakıtların tüketiminin ciddi oranda azaltılmasını küresel ısınmanın en ağır neticelerini engellemek bakımından elzem görüyor.
Yaklaşık 200 ülkenin onayladığı bu zirve kararları, gönüllü ve bağlayıcılığı olmayan taahhütlere dayanıyor.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), Genel Sekreteri Haitham Al Ghais'in COP31 vesilesiyle Rusya Devlet Başkanlığı İklim Özel Temsilcisi Ruslan Edelgeriev ile bir araya geldiğini duyurdu.
Örgütün X platformundaki açıklamasında, görüşmede çok taraflı çevre platformlarında kapsayıcı ve dengeli yaklaşımlar sergilenmesinin öneminin masaya yatırıldığı aktarıldı.
İran'daki çatışmalardan kaynaklanan petrol fiyat şoku ve jeopolitik gerginlikler sebebiyle zirveden büyük bir ilerleme çıkması ihtimali zaten zayıftı.
Avustralya İklim Bakanı Chris Bowen, uzlaşma sağlamak amacıyla delegasyonlarla temaslarda bulundu. Bowen, cuma günkü açıklamasında sonuca varana dek ne kadar süre gerekiyorsa o kadar çalışacağını belirtti.
Zirvenin ana karar tasarısı, küresel ekonomide elektrik kullanımının artırılmasını tavsiye ediyor. Bu strateji, dizel vasıtalar ve doğal gazla ısınma gibi doğrudan fosil yakıt tüketen sistemlerin elektrikli muadilleriyle değiştirilmesini amaçlıyor.
COP31 ev sahipleri Türkiye ile Avustralya, elektrifikasyonu enerji güvenliği endişelerine ve emisyon düşüşündeki yavaşlamaya karşı kilit araçlardan biri olarak savunuyor.
Müzakere başkanı Bowen, "Elektrifikasyon, fosil yakıtlardan kurtulmanın anahtarıdır," dedi.
Taslak, küresel son enerji talebinin elektrikle karşılanan oranının 2035 yılına kadar yüzde 35 seviyesine çıkarılması yönünde çağrı yapıyor.
Ancak ilave elektrik üretiminin kömür veya doğal gaz yerine yenilenebilir enerjiden karşılanacağı net olarak vurgulanmıyor. Bu sebeple bazı ülkeler hedefe "temiz enerji" şartı eklenmesini talep ediyor.
Karbon yakalama teknolojilerinin yaygınlaştırılması fikri de eleştirilerle karşılaştı. Bazı ülkeler bu teknolojinin maliyetli ve etkinliğinin kanıtlanmamış olduğunu öne sürüyor. Bu yaklaşımın kirleticilere fosil yakıt yakmayı sürdürme imkanı tanıyabileceğini savunuyorlar.
İklim finansmanı başlığı da müzakerelerdeki en büyük ihtilaf alanlarından birini oluşturuyor.
Gelişmekte olan ülkeler, zengin devletlerin iklim kriziyle mücadeleye destek olma sorumluluklarını yeterince yerine getirmediğini dile getiriyor.
İklim adaptasyonu için planlanan 120 milyar dolarlık finansman hedefinin taslaktan çıkarılması bu ülkelerin tepkisini çekti.
Gana Çevre Bakanı Zanetor Agyeman-Rawlings, "Buraya dilenmeye gelmedik," şeklinde konuştu.
BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) sonraki rapor yayımlama takvimi de taraflar arasında yeni bir gerilim noktası oluşturdu.
Zirve, 2015 Paris Anlaşması'nda saptanan 1,5 derecelik ısınma sınırının aşılacağı yönündeki ikazların gölgesinde gerçekleştiriliyor. Bu hedef, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme nazaran 1,5 dereceyle sınırlamayı hedefliyor.
Son taslak metinde, bu eşiğin yakın zamanda aşılmasına dair "derin endişe" duyulduğu ifade edildi. Lakin ısınmanın bu yüzyıl içerisinde mümkün olan en kısa sürede tekrar eşiğin altına çekilmesine dair önceki çağrı metinden çıkarıldı.
Müzakereler, iklim kaynaklı afetlerin görüldüğü bir yılın ardından icra ediliyor. Avrupa'daki şiddetli sıcak hava dalgaları ve Nepal'deki yıkıcı seller bunların arasında yer alıyor. "Süper El Nino" şartları da yeni aşırı hava olayları ihtimalini artırıyor.

