Fon krizinde mağdurlar paralarını geri almayı beklerken tasfiyeyi yürüten bankalara ve görevlilere geriye dönük sorumsuzluk getirilmesi gündemde.
12 Kasım'da duyurulan torba teklif, suç oluşturan fiiller dışında hukuki, idari ve mali sorumluluk doğmamasını öngörüyor. Koruma, fonların tasfiyesine karar verilen 17 Eylül'den itibaren yapılan işlemleri de kapsıyor.
Benzer bir düzenleme, fon kanun teklifinin görüşüldüğü 22 Ekim'de Yeni Parti Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın'ın açıklamasıyla tartışmaya açılmıştı. Günaydın, iktidarın bir sorumsuzluk önergesi hazırlığında olduğunu duyurmuş ve bunun Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) getirilmemesini istemişti. Hüküm, kabul edilen fon kanununda yer almadı.
Peki şimdi önerilen koruma yasalaşırsa tasfiye sırasında yatırımcıyı zarara uğratan bir işlemin sorumluluğu kimde olacak?
Yenilenebilir enerji başlığıyla sunulan 15 maddelik torba teklifin 13'üncü maddesi, 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun'un 7'nci maddesine sorumsuzluk hükmü ekliyor.
Mevcut 7'nci madde, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Yatırımcı Tazmin Merkezinin kanunun uygulanması için dışarıdan avukatlık, muhasebe ve yazılım hizmeti alabilmesini ve uygulama kurallarını düzenliyor.
Eklenmek istenen hüküm, kanunla ilgili işlerde görevlendirilenleri, bağlantılı tasfiye ve devir işlemlerini yürüten bankaları ve görevlendirdikleri kişileri kapsıyor. Bu görevlerle ilgili karar ve işlemler nedeniyle hukuki, idari ve mali sorumluluk doğmaması öngörülüyor. Suç oluşturan fiiller ise kapsam dışında tutuluyor.
SPK'nın belirlediği görev dağılımında Tera Portföy fonlarının tasfiyesini İş Bankası, Pusula ve Atlas Portföy fonlarının tasfiyesini ise Ziraat Bankası yürütüyor.
Koruma, 17 Eylül 2026'dan itibaren yapılan işlemler için isteniyor. Teklifin yürürlük tarihlerini düzenleyen 14'üncü maddesi de aynı tarihi esas alıyor.
Böylece teklif yasalaşırsa sorumsuzluk hükmü, yürürlüğe girmesinden önceki tasfiye ve devir işlemlerine de uygulanacak.
Günaydın'ın 22 Ekim'de kamuoyuna aktardığı önerge hazırlığında sorumsuzluk, "görevlerinin gereklerine uygun" karar ve işlemler için öngörülüyordu.
Metinde SPK, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF), Yatırımcı Tazmin Merkezi, Borsa İstanbul, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), İstanbul Takas ve Saklama Bankası (Takasbank) ve tasfiye kuruluşları ile görevlendirdikleri kişiler sıralanıyordu. Günaydın, önergenin henüz Meclise sunulmadığını belirtmişti.
Yeni teklifin 13'üncü maddesinde "görevlerinin gereklerine uygun" ifadesi bulunmuyor. Suç oluşturan fiiller kapsam dışında tutulurken bankalar ayrıca sayılıyor.
Teklifin gerekçesinde, tasfiye süreçlerini hızlandırmak ve görevlilerin hukuki belirsizlik yaşamadan çalışmasını sağlamak amaç olarak gösteriliyor. AKP Grup Başkanı Abdullah Güler de düzenlemeyle tasfiye ve devir işlemlerini yürüten bankalar ile çalışanları korumayı amaçladıklarını söyledi.
Güler, 13 Kasım'da Fon Koordinasyon Kurulunun toplanacağını ve yeni ödeme planının açıklanacağını da duyurdu.
Teklifin gerekçesinde, 4 Kasım itibarıyla 108 fonda 420 bin 31 kişiye toplam 130,2 milyar lira ödendiği, 179 bin 449 kişinin net yatırım tutarının tamamının karşılandığı belirtiliyor. Ödemelerin fon varlıklarından, geri kazanılan tutarlardan ve gönüllü iadelerden sağlandığı, kamu bütçesinden para kullanılmadığı ifade ediliyor.
Ancak toplam ödeme tutarı, tasfiye sırasında yapılan her satışın yatırımcının menfaatini koruyup korumadığını açıklamıyor.
Yeni Parti Grup Başkanvekili Murat Emir, sosyal medya açıklamasında düzenlemeyi "fon vurgunu zırhı" olarak nitelendirdi. Emir, "22 Ekim'de yakalayıp itiraz ettiğimiz için getiremedikleri 'sorumsuzluk kalkanını', bugün torba kanunun içine gizleyip TBMM'ye sundular" dedi.
Emir, tasfiye sırasında hisselerin düşük fiyatlarla devredildiğini savunarak bu işlemlerden doğabilecek zararların sorumlularının belirlenmesini ve zararların karşılanmasını istiyor. Geriye dönük korumayı da hukuk devleti ilkesine aykırı buluyor.
CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay da sosyal medya açıklamasında, yatırımcılar zararlarının karşılanmasını beklerken tasfiye sürecini yönetenlere sorumsuzluk getirildiğini belirterek "Ortada hukuka uygun, şeffaf ve kusursuz bir süreç varsa neden sorumsuzluk zırhına ihtiyaç duyuluyor?" diye sordu.
Suç oluşturan fiillerin kapsam dışında tutulması, zararların karşılanmasına ilişkin tartışmayı bitirmiyor. Çünkü hüküm, hukuki ve mali sorumluluğu da kapsıyor. Suç sayılmayan ancak zarara yol açan işlemlerde yatırımcının tazminat talebinin nasıl değerlendirileceği sorusu sürüyor.
Teklifte bütün davaların düşeceğine veya tüm hak arama yollarının kapanacağına ilişkin bir hüküm bulunmuyor. Tartışma, koruma kapsamındaki karar ve işlemlerden doğan zararlar için kimden hesap sorulabileceğinde düğümleniyor.
Mevcut fon kanunu, tasfiye kuruluşlarına yatırımcıların ortak menfaatlerini gözeterek mümkün olan en yüksek ekonomik değeri elde etmek için gerekli özeni gösterme yükümlülüğü getiriyor.
Kanun, belirli koşullarda SPK'nın borsa dışında satışa ve şirketlerin kendi hisselerini geri almasına izin vermesini de mümkün kılıyor. Bu nedenle borsa dışında satış yapılması tek başına hukuka aykırılık anlamına gelmiyor. Fiyatın nasıl belirlendiği ve yatırımcının menfaatinin nasıl korunduğu önem taşıyor.
Yeni teklif özen yükümlülüğünü kaldırmıyor. Ancak bu yükümlülüğün ihlal edildiği iddiasında sorumsuzluk hükmünün nasıl uygulanacağına ilişkin özel bir açıklama içermiyor.
Emir, sorumsuzluk hükmüne itiraz ederken tasfiye sürecindeki büyük ölçekli işlemlere dikkat çekti. 3-4 Kasım'da tasfiye fonlarındaki BIST 30 hisselerinin 20 paket halinde borsa dışında başka fonlara devredildiğini belirtti. Şa-Ra Enerji ile Çitlekçi Mağazacılık'ın fonlardaki kendi hisselerini yaklaşık 1,54 milyar liraya geri almasını da örnek gösterdi.
DW Türkçe'nin Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) açıklamalarındaki pay sayıları ve fiyatlar üzerinden yaptığı hesaplama da iki şirketin toplam alımının yaklaşık 1,54 milyar lira olduğunu gösterdi.
Şa-Ra Enerji, 12 Kasım'da Tera Portföy Hisse Senedi Fonu (THF) ve Tera Portföy Dördüncü Hisse Senedi Serbest Fonu'ndan (DOH) toplam 12 milyon 329 bin 698 payı, pay başına 33,20 liradan aldığını açıkladı. İşlemin bedeli yaklaşık 409,35 milyon lira oldu.
Çitlekçi Mağazacılık da aynı gün bu iki fondan toplam 13 milyon 857 bin 770 payı, pay başına 81,85 liradan aldığını duyurdu. Bu işlemin hesaplanan bedeli yaklaşık 1 milyar 134,26 milyon liraya ulaştı.
Her iki şirket, alımların borsa dışında, 11 Kasım kapanış fiyatları üzerinden yapıldığını belirtti. Böylece fonların elindeki hisseler, yatırımcılara yapılacak ödemelerde kullanılabilecek paraya dönüştü.
Ancak yaklaşık 1,54 milyar liralık işlem tutarı, yatırımcının aynı miktarda zarara uğradığı anlamına gelmiyor. Satışların yatırımcı lehine olup olmadığını değerlendirmek için fiyatların nasıl belirlendiğinin ve başka seçeneklerin değerlendirilip değerlendirilmediğinin de bilinmesi gerekiyor.