İzmir Aliağa'daki HABAŞ demir çelik fabrikasında meydana gelen patlama ve ardından çıkan yangında 17 işçi hayatını kaybetti. Şirketin kendi hazırladığı rapor, kayıp günlük kazaların 2025 yılında yüzde 56 oranında arttığını, taşeronlarda ise bu artışın iki katını aştığını ortaya koyuyor.
Buna karşın HABAŞ, tesisin düzenli denetimlerden geçtiğini savunuyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da daha önceki denetimlerde ciddi bir sorun tespit edilmediğini belirtiyor.
Yaşanan bu facianın ardından atılan adımlar ve olay nasıl gerçekleşti sorusu gündemdeki yerini koruyor.
Dokuz Kasım'daki patlamayla ilgili olarak Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından görevlendirilen dört savcı olay yerinde inceleme gerçekleştirdi. Savcılar idari binada ifadeleri almaya başlarken, bilirkişiler de patlamanın yaşandığı alanı inceledi. İlk tespitlerin ardından altı şüpheli gözaltına alındı.
Yetkililer tarafından farklı açıklamalar yapıldı. HABAŞ, yaptığı yazılı açıklamada olayı elektrik ark ocaklarından birinde yürütülen planlı bakım çalışmaları sırasında meydana gelen bir kaza olarak nitelendirdi.
İzmir Valiliğinin ilk açıklamasında, sıvı çelik dökümü sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi ihtimali üzerinde duruldu. Vali Süleyman Elban ise kazan değişimi esnasında tavan vincinin düşmesiyle malzemelerin ark ocağına düştüğünü, o sırada üretim yapılmadığını ifade etti.
Bakan Işıkhan da ilk incelemelere göre bakım sırasında düşen malzemenin doğal gaz ve oksijen borularını kopardığını açıkladı.
Depo, Liman, Tersane ve Deniz İşçileri Sendikası Örgütlenme Uzmanı Tuğçe Kızıldemir, patlamadan iki saat sonra fabrikanın önüne gittiklerini ve ailelerle görüştüklerini aktarıyor. Kızıldemir, işçi ailelerinin çok üzgün ve öfkeli olduğunu, daha beş gün önce orada bir iş cinayeti yaşandığını ve fabrikanın herhangi bir denetim görmediğini söylüyor. Vince bağlı parçanın koparak doğal gaz borusuna çarptığı bilgisini paylaşan Kızıldemir, çeliği bile eritecek bir sıcaklığın ortaya çıktığını belirtiyor.
Çağdaş Hukukçular Derneği İzmir Şube Başkanı Firdevs Avşar ise olayın nedenine ilişkin çeşitli iddiaların bulunduğunu aktarıyor. Avşar, dokuz Kasım saat 11.30 sıralarında vincin ana bağlantılarından koparak gaz borularına çarptığı ve patlamaya yol açtığının konuşulduğunu ifade ediyor.
Bilirkişilerin olay yerine gittiğini belirten Avşar, içerideki her şeyin yanması sebebiyle keşif yapılamadığına dair tutanak tutulduğunu aktarıyor.
HABAŞ'ı iş cinayetleriyle bilinen bir yer olarak tanımlayan Avşar, geçmişte ailelere tazminat ödenerek dosyaların kapatılması yolu izlendiği için birçok vakanın adliyeye yansımadığını söylüyor.
HABAŞ'ın Aliağa demir-çelik işletmesi ile ilgili birimlerini kapsayan 2025 Sürdürülebilirlik Raporu'nun Çeliğin Ötesinde İnsan bölümüne göre, şirket çalışanlarının kayıp günlü kazaları 2024'ten 2025'e 109'dan 146'ya yükseldi. Bu artış yaklaşık yüzde 34 olarak kaydedildi. Taşeron çalışanlarında ise bu sayı 38'den 83'e çıkarak yaklaşık yüzde 118 oranında arttı.
Toplam sayı 147'den 229'a ulaştı. Bu rakamlar, yaralanan çalışanın olayın ardından ilk iş gününde işbaşı yapamadığı kazaları kapsıyor.
Şirket raporda bu artışı öncelikli gündemine aldığını, koruyucu donanımları güçlendirdiğini, mühendislik önlemlerini hızlandırdığını ve taşeron güvenliğini daha sıkı takip ettiğini bildiriyor. Ancak artışın sebeplerini ve alınan önlemlerin sonuçlarını ayrıntılı şekilde açıklamıyor.
Şirketin verilerine göre firma çalışanları için bildirilen çalışma süresi 2025'te yüzde 3 azalırken kazalar artış gösterdi. Ancak önceki yıllarda taşeronların bu çalışma süresine dahil edilip edilmediği raporda yer almıyor.
İki bin yirmi beş yılında bir milyon çalışma saati başına kayıp günlü kaza sayısı şirket çalışanlarında 22, taşeronlarda ise 39,34 oldu. Taşeronlardaki bu sıklık yaklaşık 1,8 kat daha yüksek gerçekleşti.
Şirket, raporda rutin olan ve rutin olmayan işlerde risk değerlendirmeleri yaptığını, basınç riskine karşı çelişkinin kumanda odalarını 2025 yılında taşıdığını belirtti.
Ayrıca bir yükleme vincinin fren ve aktarma sisteminin yenilendiği, tozdan kaynaklanan fren arızalarının giderildiği ifade edildi. Bu çalışmaların son patlamanın meydana geldiği alan ve ekipmanla olan ilişkisi henüz bilinmiyor.
Rapora göre HABAŞ'taki iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri 2024 yılında 65 bin 700 saat iken, 2025 yılında 8 bin 697 saate geriledi ve bu alanda yaklaşık yüzde 87'lik bir düşüş kaydedildi.
Şirket aynı yıl 4 bin 363 kişi-eğitim gerçekleştirildiğini, temel güvenlik eğitimi alan taşeron çalışan sayısının ise 269'dan 615'e yükseldiğini açıkladı.
Eğitim saatlerindeki bu azalışın nedeni raporda açıklanmadı.
Bakan Işıkhan, fabrikada 37 iş sağlığı ve güvenliği uzmanı, iki işyeri hekimi ve bir sağlık personelinin görev yaptığını bildirdi. Önceki denetimlerde ciddi bir sorun tespit edilmediğini yineledi.
Bir müfettiş görevlendirildiğini belirten Işıkhan, incelemelerin tamamlanmasının ardından ihmal veya kusuru bulunanlar hakkında yasal işlem yapılacağını ifade etti.
HABAŞ da ISO 45001:2018 belgeli güvenlik sisteminin yıllık iç ve dış denetimlerle ile kamu kontrolleri aracılığıyla izlendiğini savunuyor. Ancak raporda denetim tarihlerine, tespit edilen eksikliklere ve bu eksikliklerin nasıl giderildiğine yer verilmiyor.
Şirket, kaza ve eğitim verilerini içeren bu sürdürülebilirlik raporu için ayrıca bağımsız bir dış denetim yaptırmadığını belirtiyor.
HABAŞ tesislerinde 21 Ekim 2026 tarihinde Hakan Doğan yüksekten düşerek, 5 Kasım'da ise 20 yaşındaki Eyüp Eğinli iş makinesi lastiğinin patlaması sonucunda hayatını kaybetti.
Geçmişteki bir işçi ölümüne ilişkin Yargıtay incelemesinde eksiklikler tespit edildi. Taşeron işçi, vinçle taşınan demirleri bağlarken yükü taşıyan tel kopmuş, dengesi bozulan vincin bom demirinin başına çarpması sonucu işçi yaşamını yitirmişti. Yargıtay, beş sanığın beraat kararını 20 Nisan 2021 tarihinde bozdu.
Kararda, iki binden fazla işçinin çalıştığı fabrikada sanıkların görev tanımlarını ve sorumluluk zincirini gösteren belgelerin dosyada bulunmadığı ve ifadelerin çelişkiler barındırdığı kaydedildi.
Yargıtay, bilirkişilerin gerekli deneyim ve donanımdan yoksun olduğunu, kusur atfedilmeyen sanıklar için yeterli gerekçe sunulmadığını vurguladı ve uzman bir heyetin iş güvenliği mevzuatı çerçevesinde inceleme yapmasını talep etti.
HABAŞ'ın sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığında görev yapan bir taşeron işçi de iş kazasında yaralanmıştı. Yargıtay'ın 26 Şubat 2024 tarihli kararında yer alan kesinleşmiş iş mahkemesi kararlarına göre kazada HABAŞ yüzde 40, işçinin bağlı olduğu Mesan Transport ise yüzde 10 kusurlu bulundu. Ödenen tazminatın şirketler arasında paylaşılması ve bu nedenle bozdurulan teminat mektupları ayrı bir davanın konusu oldu.
Depo, Liman, Tersane ve Deniz İşçileri Meclisinin 10 Kasım tarihli açıklamasına göre HABAŞ'ta geçmişte de yaklaşık 20 işçi hayatını kaybetti. Çalışma sürelerinin 12 saate ulaştığını belirten Meclis, son patlamanın ardından da üretimin devam ettiğini aktarıyor.
Meclis, işverenin yargılanmasını ve başta Çalışma Bakanı olmak üzere ilgili bakanların istifa etmesini talep ediyor.
Meclisin basın, çalışanlar, aileler ve meslek örgütlerinden topladığı verilere göre Türkiye genelinde ekim ayında en az 193, yılın ilk on ayında ise en az 1930 çalışan yaşamını yitirdi. Kasım ayındaki HABAŞ ölümleri bu istatistiklere dahil edilmedi.