José Pinhal, bundan on yıl kadar öncesine dek kimsenin tanımadığı bir isimdi.
Santa Cruz do Bispo (Matosinhos) doğumlu olan Pinhal, 1980'lerde Portekiz'in kuzeyindeki balo ve diskotek sahnesinde kariyer yapmıştı ve 1993'te, sadece 41 yaşındayken, bir sahne dönüşü geçirdiği trafik kazasında, neredeyse tam bir isimsizlik içinde hayatını kaybetti.
Yüzyılımız, geçmişten ve unutuluştan kurtarılan cevherlere dair hikayelere büyük bir iştahla sarılmasaydı, bu böyle sürüp gidecekti. Bunun kanıtı, örneğin, dehası ancak ölümünden sonra keşfedilen fotoğrafçı Vivian Maier'in hikayesi ya da en çok satan kitaplarından biri sayılan Paul Auster'ın O Livro das Ilusões romanının kurgusu; bu romanda, karısı ve çocukları bir uçak kazasında ölen bir adam, sessiz sinemanın altın çağından kalma bir oyuncu ve yönetmeni unutuluştan kurtarmaya çalışır (gerçi burada Maier ve Pinhal'in hikayelerinden farklı bir plot twist vardır).
Pinhal'in talihi, Portolu fotoğrafçı ve müzik nadirlikleri koleksiyoneri Paulo Cunha Martins'in kardeşi, daha önce bir müzik menajerinin ofisi olarak kullanılmış bir daireye taşındığı gün değişmeye başladı. İçeride her şey olduğu gibi bırakılmıştı: çok sayıdaki hatıra arasında yeni kiracı tozla kaplı iki kaset buldu.
Başlangıçta dar bir arkadaş çevresinde dinlenen bu kayıtların, José Pinhal'in şarkılarının viral bir fenomene dönüşmesine kadar birkaç yıl daha geçmesi gerekti. Bu da şarkılar YouTube'a yüklendikten sonra oldu.
'Tu És a Que Eu Quero (Tu Não Prendas o Cabelo)' gibi, daha sonra bir çevrim içi bahis şirketinin reklamında da kullanılan şarkılar, Portekiz'in dört bir yanında mırıldanılır oldu. Hikaye, İngiliz gazetesi The Guardian'ın sayfalarına kadar ulaştı (kaynak Portekizce) ve bir belgeselin (kaynak Portekizce) çekilmesine yol açtı.
Geriye tek bir gizem kalmıştı: José Pinhal kimdi? Yanıtlar, şarkıcının tek çocuğu olan kızı Marina Pinhal'in, 2016'da internete yüklenen ve şimdiden yaklaşık 1,4 milyon kez izlenen videoya yorum yapmasıyla ortaya çıkmaya başladı.
José Pinhal Post-Mortem Experience grubu da o yıl ortaya çıktı. Şarkıcıyı onurlandırmak için kurulan bu saygı grubu, on yılın ardından, Pinhal'in bir gün çıkmayı hayal ettiği salonda, Lizbon'daki Coliseu dos Recreios'ta verdikleri bir konserle sahnelere veda etti.
Grup, 2016'da bir şaka olarak doğmuştu ve yalnızca bir gece için sahneye çıkması planlanmıştı. Ancak aradan on yıl geçti. Üyelerin hepsi alternatif müzik sahnesinden geliyor ve geliştirmek istedikleri başka projeler var. Yine de finalin tam bir doruk noktası olmasını, Porto ve Lizbon'daki coliseu salonlarında verdikleri final konserleriyle sağlamak istediler.
João Sarnadas gitarist ve grubun en büyük itici gücü; Favela Discos'u yöneten kolektifin bir parçası olmasının yanı sıra 'Coelho Radioactivo' mahlasıyla deneysel müzik alanında da kariyer yapıyor: 'José Pinhal'in müziğini ilk duyduğumda verdiğim ilk tepki, bunun benzersiz bir şey olduğunu fark etmek oldu. Romantik müzik ve balo müziği bağlamında yaşayan bir şey olmasına rağmen, onun müziği benzersiz bir şey,' diye anlatıyor.
2016'da Sarnadas ve birkaç arkadaşı, doğum günü partisinde bağımlılık derecesinde dinledikleri Pinhal şarkılarını çalmak için bir grup kurmak istedi. Çok sayıda başka müzisyen de onlara katıldı. Sonraki on yıl içinde ülkenin dört bir yanındaki onlarca parti ve konser salonunda sahne aldılar. Sarnadas, Pinhal'in çoktan öldüğünü öğrenmeden önce, onu unutuluştan çekip çıkarıp kendisine eşlik edecek bir grup kurmayı bizzat ona teklif etmeyi bile düşündüklerini anlatıyor.
Sahne adı olarak Bruno de Seda'yı kullanan Bruno Martins, grubun vokalisti ve Pinhal'in sahnedeki beden bulmuş hali: 'Bıyık zaten vardı,' diye şaka yapıyor. Görünüm, Pinhal'in '80'ler havası bundan fazla olamazdı' denilebilecek imajıyla tamamlanıyor: siyah gömlek, beyaz takım elbise ve boynunda altın bir zincir. 'Bende en çok iz bırakan, onun sesi ve şarkı söyleme biçimi oldu. Şarkılara kattığı o uçurum gibi teslimiyet,' diyor.
Bruno de Seda'nın sahnede kusursuz biçimde yeniden yarattığı bu teslimiyet ve sahicilik, kuşaklar boyu uzanan, büyük ölçüde genç, kentli ve eğitimli, bu tür müziği genellikle takip eden kitleden kökten farklı bir hayran lejyonunu büyüleyen şey gibi görünüyor. Pinhal, belirgin kuzey Portekiz aksanını gizlemiyor, zaman zaman detone söylüyor ama her zaman tutkuyla ve olduğu gibi olmaktan özür dilemeden şarkı söylüyordu. 800 Gondomar grubundan müzisyen Rui Fonseca, Dinis Leal Machado'nun A Vida Dura Muito Pouco belgeselinde 'Çok büyük bir samimiyet hissediyoruz,' diyor. Onun yaptığı müzik, Manuel Eduardo'nun düzenlemeleriyle birleşince, Portekiz popüler müziğini şekillendiren diğer herkesten ya da küçümseyici bir ifadeyle anılmaya başlanan _música pimba_dan ayrılmasını sağlayan, kimi zaman açıklaması güç bir 'şey' taşıyor.
Bununla birlikte, Pinhal'e gönül rahatlığıyla atfedemeyeceğimiz bir özellik varsa o da özgünlük. Çoğu bestede imza hanesinde yalnızca 'DR' (tüm hakları saklıdır) yazsa da, Spotify'daki bu çalma listesine (kaynak Portekizce) kısa bir göz atmak bile, José Pinhal'in 'büyük hit'lerinin aslında dönemin Paco Escudero, Chiquitete ya da Cláudio Fontana gibi Brezilyalı ve İspanyol sanatçılarının şarkılarının versiyonları olduğunu görmek için yeterli.
Coliseu dos Recreios'taki final konserleri, ender rastlanan bir enerji patlaması olarak tarihe geçecek olan José Pinhal Post-Mortem Experience için artık görevi tamamlanmış sayma zamanı: 'José Pinhal'in kim olduğunu ve eserini göstermeye yönelik mesaj yerini buldu. Bu iş yapıldı,' diyor Bruno de Seda. 'Her şeyden önce bu, vaktimizin çok büyük bir kısmını alıyor. Bu kalibrede bir grup neredeyse tam bir adanmışlık gerektiriyor ve on yılın sonunda artık başka şeyler yapmak istiyoruz,' diye ekliyor.
Grubun pek çok konserinde olduğu gibi bu kez de ilk sırada, hem şarkıcının kızı hem de saygı grubunun en büyük hayranlarından biri olan Marina Pinhal vardı. Bu konserin bu kadar özel olması onu duygulandırmıştı: 'Yapabildiğim tek şey gruba teşekkür etmek, ama onların bitiyor olması, özellikle de babamın bir gün çıkmayı çok hayal ettiği bu salonda bitiyor olması üzücü,' diyor. 'Onların kat ettikleri yol için çok mutluyum, babamın kat ettiği yol için çok mutluyum ve babamın müziğiyle insanlara yaşattığı her şey için çok mutluyum.'
Grup döngüyü kapatıyor, fakat José Pinhal'in müziği, yeniden keşfedildiğinden bu yana kazandığı tüm hayranlar sayesinde yaşamaya devam ediyor ve bu hayranlar, konserlerde her zaman duyulan sloganı söylemeyi sürdürecek: 'José Pinhal, imortal!'