Kopenhag'dan Antalya'ya uzanan zorlu BM iklim zirveleri

Kopenhag'dan Antalya'ya uzanan zorlu BM iklim zirveleri

Antalya'daki COP31 iklim müzakerelerinin anlaşmasız sonuçlanması, 1995'te düzenlenen ilk Taraflar Konferansı'ndan bu yana Birleşmiş Milletler'in önemli çevre zirvelerinde yaşanan bazı sorunların bir parçası oldu.

Geçmişteki pek çok zirve, ülkeler arasında uzlaşma sağlanamaması nedeniyle sert tartışmalara sahne oldu, hatta bazıları tamamen başarısızlıkla sonuçlandı.

2000 yılında Lahey'de düzenlenen COP6 kapsamındaki müzakereler askıya alındı. Görüşmeler, aylar sonra Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryası'nın merkezinin bulunduğu Bonn'da yeniden başladı.

O yılki zirve, ABD'de başkanlık seçiminin son derece çekişmeli geçtiği bir döneme denk geldi. Müzakereciler, dünyanın en büyük ekonomisinin bir sonraki liderinin iklim politikalarına şüpheyle yaklaşan George W. Bush mu, yoksa iklim mücadelesiyle daha sonra Nobel Barış Ödülü'nü paylaşacak olan Al Gore mu olacağından emin değildi.

İronik biçimde, 1997 tarihli Kyoto Protokolü'nü kısa süre sonra reddeden Bush'un seçimi kazanması, diğer ülkeleri Bonn'da yeniden başlayan görüşmelerde protokolün uygulanmasına yönelik planları ilerletmeye teşvik etti.

Ancak Fransa'nın eski başmüzakerecisi Paul Watkinson, "kaos" içinde sona eren zirveyi eleştirdi.

ABD Başkanı Barack Obama'nın seçilmesinin ardından beklentiler yükseldi. Ancak COP15, birçok ülkenin umut ettiği bağlayıcı küresel iklim anlaşmasını sağlayamadı.

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki derin görüş ayrılıkları, özellikle Washington ile Pekin arasındaki anlaşmazlıklar, emisyonların zorunlu olarak azaltılmasına yönelik bir uzlaşmaya varılmasını engelledi.

Konferansta sonuçta yalnızca bağlayıcı olmayan Kopenhag Mutabakatı'nın "not edilmesi" konusunda anlaşmaya varıldı. Mutabakat, küresel sıcaklık artışını 2 derecenin altında tutma hedefini ve zengin ülkelerin 2020'ye kadar iklim finansmanı için yılda 100 milyar dolar kaynak sağlaması taahhüdünü içeriyordu.

Ülkeler, Kyoto Protokolü kapsamında ikinci bir taahhüt döneminde uzlaştı. Ancak ABD, Rusya ve Kanada gibi büyük emisyon salımcıları bu sürece katılmadı.

Anlaşmayı eleştirenler, hedeflerin yeterince iddialı olmadığını ve düzenlemenin küresel emisyonların giderek küçülen bir bölümünü kapsadığını savundu.

Madrid'deki müzakereler, bu yıl Antalya'daki zirvede olduğu gibi, planlanan bitiş saatini 40 saati aşkın süre aştı.

COP25'te ülkeler, Paris Anlaşması'nın 6'ncı maddesi kapsamında uluslararası karbon piyasalarını düzenleyecek kurallar üzerinde uzlaşamadı.

Zirvenin nihai metni, emisyon azaltım taahhütlerinde kayda değer bir artış içermediği için iklim değişikliğine karşı en kırılgan ülkeleri ve çevre örgütlerini hayal kırıklığına uğrattı.

Ülkeler, iklim değişikliğinden en fazla etkilenen ülkelere destek sağlamak amacıyla tarihi nitelikteki "kayıp ve zarar" fonunun kurulması konusunda anlaşmaya vardı.

Ancak müzakereciler, fosil yakıt kullanımının aşamalı olarak azaltılmasına yönelik taahhütleri güçlendiremedi. Çok sayıda hükümet ve iklim aktivisti, emisyonların azaltılması konusunda yeterli ilerleme kaydedilmediği gerekçesiyle sonucu eleştirdi.

Gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanı konusunda yaşanan sert anlaşmazlıklar nedeniyle müzakereler planlanan sürenin ötesine uzadı.

Müzakereciler, zengin ve yoksul ülkeler arasındaki mali taahhütlerin büyüklüğüne ilişkin görüş ayrılıklarını gidermekte zorlandı.

Zirvede sonunda bir anlaşmaya varılarak tam bir başarısızlığın önüne geçildi. Ancak birçok gelişmekte olan ülke, ortaya çıkan sonucu yetersiz buldu.

Müzakereler bir gece daha uzadı. Ancak Kolombiya dönem başkanlığı, yeterli sayıda delegenin katılımını sağlayarak toplantı yeter sayısına ulaşamadı. Çok sayıda delege ya uyuyakalmış ya da ülkelerine dönmek üzere uçaklarına binmişti.

2030'a kadar doğa kaybını durdurmak ve tersine çevirmek için gereken finansman önlemleri üzerinde anlaşma sağlanamadı. Görüşmeler, Şubat 2025'te Roma'da yeniden başladı.