İngiltere'deki Oxford Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Pitt Rivers Müzesi, sömürge idaresi yıllarında Hindistan'dan getirilen 39 kişiye ait insan kalıntılarını Naga topluluğuna devretti. Müze yönetimi, altı yıllık iade çalışmasının tamamlanmasını tarihî bir gelişme olarak değerlendirdi.
Oxford Üniversitesi'ne bağlı müze, İngiltere'nin Hindistan'daki sömürge dönemi boyunca bölgeden nakledilen 39 kişiye ait kalıntıları pazartesi günü Naga halkının delegelerine teslim etti.
Myanmar sınırındaki dağlık Nagaland bölgesinde ikamet eden topluluktan yaklaşık 30 kişi, devir merasimine iştirak etmek amacıyla İngiltere'ye seyahat etti. Pitt Rivers Müzesi'ndeki törende konuşma yapan müze müdürü Laura Van Broekhoven, bu süreci gelecek nesillere aktarılacak hatıraların bir parçası kabul edilen tarihî bir an şeklinde nitelendirdi.
Söz konusu adım, Batılı müzelerin farklı kültürlere ait objeleri ve özellikle insan kalıntılarını hangi şartlar altında edindiklerini yeniden ele aldığı ve bazı hallerde bunları asıl sahiplerine geri verdiği geniş kapsamlı bir eğilimin parçasını oluşturuyor.
- yüzyılda kurulan etnografya müzesi Pitt Rivers, geçmişte Avustralya, Yeni Zelanda ile ABD'deki yerli gruplara da insan kalıntılarını geri vermişti.
Müzenin Naga kültürüne ait 6 binden fazla eseri barındıran koleksiyonu, dünyadaki en büyük Naga koleksiyonu olma özelliğini koruyor. Son iade süreciyle beraber ağırlıklı olarak kafataslarından meydana gelen ve topluluk tarafından atalara ait insan kalıntıları şeklinde tanımlanan örnekler Naga halkına verildi.
Taraflar, devir işlemini resmileştiren mukaveleyi merasim esnasında imzaladı. Van Broekhoven, idari engellerin aşılmasının ardından kalıntıların çoktan Heathrow Havalimanı'na doğru hareket ettiğini ifade etti.
Müze yöneticisi, Pitt Rivers'ın insan kalıntılarını sergilerden tamamen kaldırma kararını ancak 2020 yılında aldığını dile getirdi. Müzenin depolarında hâlihazırda yaklaşık 2 bin 700 insan kalıntısı bulunduğunu aktaran Van Broekhoven, bunların farklı etik yaklaşımların ve düşünce kalıplarının hâkim olduğu dönemlerde toplandığını kaydetti.
Van Broekhoven, bahsi geçen kalıntıların temin edilme şartlarının günümüz perspektifinden bakıldığında kusursuz olmadığını da kabul etti.
Viktorya dönemi Gotik mimarisiyle inşa olunan müze binasında gerçekleştirilen merasime Naga topluluğunun çeşitli kabilelerinden önde gelen isimler katıldı. Topluluk temsilcileri, iade edilen kalıntıları bir parkta tesis edilecek ortak bir anıtın altında ortaklaşa defnetmeyi tasarlıyor.
Kabile reislerinden Thejao Vihienuo, Agence France-Presse'e (AFP) yaptığı açıklamada, kalıntıları saygıyla ebedi istirahatgâhlarına uğurlayacaklarını belirtti.
Geleneksel bir şal giyen 73 yaşındaki Vihienuo, iade sürecinin uzun müzakereler gerektirdiğini aktararak geçen sene de diğer Naga temsilcileriyle birlikte İngiltere'yi ziyaret ettiğini hatırlattı.
Müze direktörü Van Broekhoven, iki tarafın hassas bir konu üzerinde altı yıldır ortaklaşa çalıştığını kaydetti.
Naga halkına ait kalıntılar, 1910-1940 seneleri arasında Oxford'a nakledilmişti. Bunların büyük bir kısmı aynı zamanda antropolog olan iki İngiliz sömürge idarecisi tarafından toplanmıştı.
Müze, internet sitesinde bu dönemde edinilen nesnelerin çoğunun rıza ile verilmediğini, cezalandırma gayesi güden askerî harekâtlar sırasında el konulmak suretiyle alındığını ifade ediyor.
Oxford'daki ziyaretleri esnasında Naga heyeti, antropologlardan birinin torunlarıyla da bir araya geldi.
Vihienuo, insan kalıntılarının topraklarından hangi şartlar altında çıkarıldığının hâlâ soru işaretleri barındırdığını vurgulayarak hiç kimsenin babasının veya büyükbabasının kafatasını başka bir şahsa armağan olarak sunacağını düşünmediğini kaydetti.
Naga halkı geçmiş dönemde, düşmanlarının başlarını savaş ganimeti şeklinde alan kafa avcılığı geleneğini sürdürmekteydi. Lakin antropolog ve Nagaland'daki Lotha-Naga topluluğunun mensubu Dolly Kikon'a göre, kendi kabile reislerinin başlarını da köylerin merkezinde muhafaza etmekteydiler.
İade edilen kalıntılar arasında bir kabile reisinin başı da yer alıyor.
Kikon, bu geleneğin Naga halkının tarihî ve kültürel çerçevesi içinde ele alınması gerektiğinin altını çizdi.