Güney Sibirya'daki antik bir kraliyet mezarında kazı yapan bilim insanları, yaklaşık 2 bin 800 yıl önce kenevirin psikoaktif özelliklerinden yararlanılmış olabileceğini gösteren bulgular elde ettiklerini bildiriyor.
Araştırma, Sibirya'nın Krallar Vadisi olarak bilinen Uyuk Vadisi'ndeki Tunnug 1 alanında gerçekleştirildi ve uzmanlar anıtsal bir tümülüste insan kalıntılarının yakınında bin kenevirden fazla tohum ele geçirdi.
Science dergisinde yayımlanan bu sonuçlar, psikoaktif kenevir tüketiminin olası tarihini yaklaşık 300 yıl geriye götürüyor.
Çapı 140 metreyi bulan bu tümülüs, Orta Asya, Güney Rusya ve Ukrayna topraklarına yayılan antik göçebe İskit topluluklarıyla ilişkilendiriliyor.
Kazı çalışmalarını yürüten Bern Üniversitesi'nden arkeolog Dr Gino Caspari, mezarın merkezindeki gömüleri incelerken ilk başta küçük siyah izlerle karşılaştıklarını belirtti.
Caspari, 2017'den beri bu anıtsal alanda kazı yaptıklarını ve merkezdeki gömülerde organik malzemenin arasında bu küçük siyah noktaları bulduklarını, tohum olduklarını sonradan anladıklarını ifade etti.
Uzmanlar, tohumları ayırt edici yüzey özelliklerinden yola çıkarak kenevir olarak sınıflandırdı ve bitkinin tüketilip tüketilmediğini incelemeye olanak tanıyan korunaklı insan saçları buldu.
Caspari, kazı sırasında saç kalıntılarına ulaştıklarında yaklaşık 3 bin yıllık bir kişiye uyuşturucu testi yapma şansının nadiren elde edildiğini söyledi.
Bu keşif, İskitlerde kenevir kullanımına dair tarihi kayıtları doğrulayabilecek somut veriler sunuyor. MÖ 5. yüzyılda kaleme aldığı eserinde Yunan tarihçi Herodot, İskitlerin çadırlara girerek kenevir dumanını içlerine çektiklerini ve bu durumdan duydukları mutlulukla sesler çıkardıklarını aktarmıştı.
Tarih adlı kitabının Dördüncü Kitap, 75. bölümünde Herodot, İskitlerin kenevir tohumlarını kızgın taşların üzerine attıklarını ve çıkan dumanın herhangi bir Yunan buhar banyosundan üstün olduğunu, suyla yıkanmadıkları için bu yöntemi tercih ettiklerini belirtir.
Caspari, elde edilen bulguların bu tarihsel anlatımlarla uyumlu olduğunu, ancak bitkinin içilerek mi yoksa yenilerek mi tüketildiğini kesin olarak söyleyemezler.
Araştırmacılar, tohumların tesadüfen değil bilinçli bir şekilde mezara bırakıldığı kanaatinde olup, bunun gömü geleneklerinde özel bir yeri bulunduğunu düşünüyor.
Caspari, durumun eğlence amaçlı bir kullanımdan ziyade ritüel bir amaca işaret ettiğini, çünkü bağlamın açıkça gömü töreni olduğunu kaydetti.
Ayrıca kenevirin insan kurban etme merasimlerinden önce kişileri sakinleştirmek maksadıyla da değerlendirilmiş olabileceğini dile getirdi.
Caspari, alanda çok sayıda at ve muhtemelen insan kurbanı bulunduğunu, kurban edilecek kişileri sakinleştirmenin mantıklı bir ihtimal olduğunu ancak bunu kesin olarak kanıtlayamayacaklarını ekledi.
Buna karşın, herkes kenevirin uyuşturucu amacıyla kullanıldığına dair bu kanıta ikna olmuş değil ve bazı bağımsız uzmanlar çalışmaya mesafeli yaklaşıyor.
Freiburg Üniversitesi Tıp Merkezi adli toksikoloji birimi başkanı Volker Auwaerter, elektronik posta aracılığıyla yaptığı değerlendirmede saç analizinin bilimsel açıdan zayıf kaldığını ve kenevir kullanımını kanıtlamak için verilerin yetersiz olduğunu belirtti.
Auwaerter, çalışmanın kenevir tüketimi ve psikoaktif kullanım iddiasını taşıyan saç verileri açısından beklentilerin gerisinde kaldığını ifade etti.
Böylece elde edilen bulgular kenevirin geçmişine dair yeni ipuçları sağlasa da, antik İskitlerin bu bitkiyi sarhoş olmak amacıyla kullanıp kullanmadığı konusu tartışılmaya devam ediyor.