ABD, Çin ve Rusya liderlerinin gerçekleştirmeyi planladığı ilk üçlü zirve hazırlıkları Avrupa'da kaygıyla izlenirken, bu durum İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki Yalta Konferansı'nı akıllara getiriyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Moskova'daki Manej sergisinde çocuklara Yalta Konferansı'nı hatırlatarak bu liderlerin savaş sonrası düzeni görüştüğünü belirtti. Bu açıklamadan bir gün önce, 18-19 Kasım tarihlerinde Shenzhen'deki APEC zirvesinde Putin, Donald Trump ve Şi Cinping'in bir araya geleceği duyurulmuş ve Beyaz Saray tarafından da teyit edilmişti.
Ekim ortasında gündeme gelen bu plan, Avrupa ve Ukrayna'da Hitler karşıtı koalisyonun Yalta buluşmasını çağrıştıran bir endişe yarattı. Tarihsel olarak Yalta, küçük devletlerin çıkarları hiçe sayılarak dünyanın nüfuz alanlarına bölünmesini simgeliyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy yeni bir Yalta düzenine karşı çıkarken, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise Ukrayna barış sürecinde ve güvenlik mimarisinde Avrupa'nın da mutlaka masada olması gerektiğini vurguladı.
Wall Street Journal'a göre Putin, Ukrayna savaşını Rusya lehine bitirmek istiyor ancak diğer liderlerle tam olarak ne görüşeceği belirsiz. Danışmanı Yuri Ushakov konunun gündeme geleceğini söylerken, Trump ise nükleer silahsızlanmayı görüşebileceklerini ifade etti.
Amerikan University'den Joseph Torigian, Çin'in Avrupa'nın dışlandığı Ukrayna görüşmelerine mesafeli durduğunu ve Pekin'in nükleer müzakerelerde de belirsizliği tercih ettiğini belirtiyor.
Moskova bu zirveyle izole olmadığını göstermeyi amaçlarken, Trump için bu buluşma barışı sağlayan lider imajı yaratma fırsatı sunuyor. Çin açısından ise Yalta tarihi olumsuz anılar barındırıyor ve faydaları belirsizliğini koruyor.
Torigian, nüfuz alanlarına bölünme fikrine en çok Rusya'nın ilgi duyduğunu, ABD ve Çin'in ise kendi stratejik önceliklerini koruduğunu ifade ediyor.
Glasgow Üniversitesi'nden Marcin Kaczmarski, Rusya'nın kendini süper güç olarak gördüğünü ancak Çin'in kapalı kapılar ardında Moskova'yı eşit görmediğini, zirvenin Şi Cinping'in prestijini artırabileceğini aktarıyor.
Geçmişte ABD Başkanı George W Bush'un Vilnius'ta belirttiği gibi "Artık Yalta'lar olmayacak" sözlerine rağmen, Putin'in bu formatı hayata geçirmesi somut sonuç çıkmasa bile sembolik bir zafer anlamına gelecektir.